Volkstuintjes als katalysator voor Gentse Torekes-munt

Netwerk Vlaanderen participeert in proefproject met alternatieve munt

In oktober 2010 werd in de wijk Rabot-Blaisantvest een nieuwe munt geboren: het Toreke. De Torekes slaan een brug tussen lokale behoeften en capaciteiten. De volkstuintjes in de wijk zijn daarvan een goed voorbeeld. Samen met een groep kandidaat-tuiniers werd een braakliggend industrieterrein in het Rabot omgetoverd tot een groene oase met meer dan 150 tuintjes. De eerste resultaten leren dat de introductie van de munt ervoor zorgt dat ook nieuwe groepen wijkbewoners zich engageren voor buurtzorg.

De Torekes kwamen er onder impuls van een projectgroep met leden van de Stad Gent en Muntuit (het innovatieplatform voor complementaire munten van Netwerk Vlaanderen) en buurtorganisaties uit het Rabot. Die groep organiseerde de afgelopen twee jaar heel wat infosessies voor stedelijke diensten, organisaties en stadsbewoners. De nieuwe munt is onderdeel van een proef die de mogelijkheden van nieuwe vormen van ‘waarderen’ aftoetst. Het project kwam er op vraag van de Minister voor Sociale Economie. De opstart en coördinatie van het project werden toevertrouwd aan Netwerk Vlaanderen. Eind april loopt de opdracht af en neemt Samenlevingsopbouw Gent de fakkel over. Tijd voor een tussenstand.

Vruchtbaar initiatief

De volkstuintjes kwamen er op initiatief van Rocsa (een socio-culturele organisatie), Samenlevingsopbouw Gent en de Stad Gent. De volkstuintjes genieten ondertussen heel wat populariteit – ondertussen is er zelfs een wachtlijst. Toch loopt niet alles vanzelf. De infrastructuur omheen de tuintjes vraagt onderhoud, en er is ook nood aan sociale controle, om bijvoorbeeld na te gaan of er niets gestolen wordt. Tenslotte liet een enkele tuinier in het verleden z’n stukje grond verkommeren. De kleine drempel van een huursom in Torekes doet kandidaten nu twee keer nadenken of hij/zij wel degelijk een tuintje wil.

De introductie van de Torekes zorgde voor nieuwe stimuli in het volkstuin-project. Sinds 2011 betaalt elke tuinier een bescheiden huur van 150 Torekes. Heel wat tuiniers gingen bijgevolg op zoek naar mogelijkheden om de huursom in Torekes terug te verdienen. De deelnemers ontdekten dat de Torekes inzet in de wijk waarderen, bijvoorbeeld door zich in te zetten voor de buurtwerkdagen van Samenlevingsopbouw. Tijdens die werkdagen ruimen de tuiniers de omgeving rond de tuintjes op, ze voeren klusjes uit of ze zaaien bloemen. De werkdagen zijn telkens een overdonderend succes. Elke week komen er meer mensen op af, met zo’n 100 deelnemers in maart. Er was niet meer genoeg werk voor iedereen. Mensen gingen bijgevolg ook elders aan de slag, om bijvoorbeeld pleintjes in de wijk te verfraaien.

Brug tussen lokale noden en capaciteiten

Wijkbewoners wensen een mooie volkstuin, maar de gemeenschappelijke infrastructuur wordt niet onderhouden. Toch kunnen tuiniers de klusjes makkelijk zelf uitvoeren. De Torekes-munt slaat een brug tussen lokale behoeften en capaciteiten. Ze waardeert inzet. Aangezien de waardering en verzilvering niet in euro gebeuren, blijft het systeem weg van de ongelijke verdeling van koopkracht in euro. Het opent ook perspectieven voor mensen met een laag inkomen, zoals anderstalige vrouwen met kinderen.

De combinatie van buurtwerkdagen en huur voor de tuintjes is één voorbeeld van het gebruik van de munt. Ondertussen bestaat er een hele lijst met taken die Torekes kunnen opbrengen. Samenlevingsopbouw Gent werkt de komende jaren aan een traject om de beslissingen over die lijst mee in handen te geven van wijkbewoners.

Het verlenen van een soort ‘micropremie’ stimuleert meer mensen om zich op één of andere manier in te zetten. De Torekes komen in omloop als waardering voor specifieke acties op het vlak van buurt-, buren of milieuzorg. Het gaat bij voorkeur over acties die zonder duw in de rug minder – of niet – zouden plaatsvinden. De munt verschijnt in twee biljetten: 1 en 10 Torekes. 10 Torekes zijn 1 euro waard en kunnen gebruikt worden in deelnemende winkels in de Gentse wijk Rabot-Blaisantvest. Op die manier worden dus ook de buurtwinkels ondersteund. Torekes kunnen enkel gebruikt worden in winkels die gezonde producten of basisproducten verkopen.

Buurtzorg meer succesvol dan milieuzorg

In het voorjaar van 2011 namen honderden mensen deel aan een buurtwerkdag. Dat is erg veel, vergeleken met gelijkaardige complementaire munten. De inzet wordt nochtans niet royaal vergoed: 25 Torekes of 2,5 euro per uur. Het succes komt evenwel niet uit de lucht vallen. In de wijk reeds werd voordien al heel wat werk verzet door Samenlevingsopbouw Gent en Rocsa. Ze bouwden een vertrouwensband op met de Turkse gemeenschap, die goed vertegenwoordigd is in het volkstuin-project.

De populariteit van de werkdagen is grotendeels het gevolg van het uitbetalen van de Torekes, waar mensen vervolgens de huur van hun tuintje mee kunnen betalen. Toch blijven mensen deelnemen aan de werkdagen, ook als ze genoeg Torekes verzamelden om de huursom te betalen. Andere verklaringen? De tuiniers stellen een nette omgeving rond hun tuintje op prijs, wat in ieders voordeel is. Een andere troef is de lage drempel om deel te nemen. Tijdens hun huisbezoeken communiceerden de medewerkers van Samenlevingsopbouw datum en uur van de werkdagen. Na enkele weken ging het regelmatige tijdstip van de werkdagen als een lopend vuurtje door de wijk.

Heel anders verging het de waardering voor milieusparende acties, zoals het overschakelen op groene stroom, een deursticker tegen reclamedrukwerk of de aanleg van een geveltuin. Amper enkele tientallen mensen maakten gebruik van de milieusparende initiatieven. Het ging duidelijk over een heel ander doelpubliek – personen die al heel bewust bezig zijn met het milieu. Ondanks een deur-aan-deur-catalogus met een overzicht van alle acties en de bijhorende waardering, hebben veel mensen toch een extra duw in de rug nodig om op groene stroom over te schakelen, of een geveltuin aan te leggen.

De eerste ervaringen leren dat de nieuwe munt vlot z’n weg vindt naar de deelnemende winkels. De uitgereikte Torekes blijven dus niet in de kast liggen. Elke Toreke heeft een tegenwaarde in euro, wat natuurlijk veel bijdraagt tot haar populariteit. Mensen merken dat het weinig uitmaakt of ze in de winkel betalen in Torekes of in euro. Buurtwinkels aanvaarden Torekes omdat ze die kunnen omwisselen bij het loket. Het normale traject van een Toreke is voorlopig beperkt: van buurtorganisatie naar deelnemer, van deelnemer naar buurtwinkel en van de winkel terug naar de bron (het loket). In deze beperkte kringloop wordt echter al heel wat meerwaarde gecreëerd voor de wijk.

Mathias Bienstman (studiedienst Netwerk Vlaanderen)

Een overzicht van alle acties vind je op www.torekes.be.

P.S.: Op 29/04 verschijnt het verslag met informatie van het Torekes-project uit het afgelopen half jaar. In dat verslag staan alle cijfers over het gebruik en de kost van de lokale munt. Je kan het raadplegen via www.muntuit.eu en www.torekes.be.