Veelgestelde vragen

Over banken

Argenta is recent naar buiten gekomen met een beleid dat zegt schadelijke investeringen aan te pakken. Dit beleid wordt in de loop van dit jaar nog beoordeeld door FairFin. In het FairFin rapport Een bank achteruit waarin de betrokkenheid van Belgische banken in de reële economie werd onderzocht (december 2012), scoort Argenta in ieder geval wel goed.

FairFin onderzoekt investeringen van de belangrijkste financiële instellingen actief in België: AXA, Dexia, BNP Paribas Fortis, ING, KBC, Citibank en Deutsche Bank. Deze bank zijn goed voor meer dan tachtig procent van de spaargelden op de Belgische markt. Deze bank zijn ook internationaal actief, in tegenstelling tot kleinere banken. Ook de kostprijs van een onderzoek speelt mee in onze keuze om te focussen op grote banken. Heel wat informatie komt uit gespecialiseerde databanken. De toegang tot deze databanken is heel duur, dus ziet FairFin zich genoodzaakt om keuzes te maken.

FairFin onderzoekt welke banken geld investeren in controversiële bedrijven en projecten. FairFin brengt de risico’s per bank in kaart via een ranking. Van alle onderzochte banken biedt Triodos Bank biedt beste de garantie dat je geld niet gebruikt wordt om controversiële praktijken te financieren. 

Over duurzaam sparen, beleggen, verzekeren en investeren

Duurzame beleggingsfondsen gebruiken je geld hoofdzakelijk om te beleggen in aandelen of obligaties van beursgenoteerde bedrijven. Deze bedrijven worden gescreend op een aantal sociale en/of ecologische criteria - en scoren doorgaans bij de besten van een specifieke sector. De selectiviteit en kwaliteit van de screening verschilt echter van fonds tot fonds. De maatschappelijke meerwaarde van de gefinancierde ondernemingen valt dus niet eenduidig te bepalen. Een overzicht van beleggingsfondsen met duurzaamheidscriteria vind je hier.

Behalve de (soms twijfelachtige) kwaliteit van de screening, gaat het natuurlijk ook over beursgenoteerde bedrijven. Bedrijven die op de beurs noteren, moeten - om de aandeelhouders tevreden te stellen - een aantrekkelijk financieel rendement bieden. ‘Aantrekkelijk’ betekent in de praktijk vaak ‘zo hoog mogelijk’. Het gaat dus meestal om bedrijven die niet vies zijn van winstmaximalisatie. Bovendien impliceert de beursnotering ook dat deze bedrijven - meer dan niet-beursgenoteerde bedrijven - vlot hun weg vinden naar de kapitaalmarkt. Duurzame KMO’s, vzw’s, de meeste bedrijven uit ontwikkelingslanden, … komen niet in aanmerking om voor een plaatsje in een 'duurzaam' beleggingsfonds (wegens niet-beursgenoteerd). En dat terwijl precies deze bedrijven kampen met een hoge financieringsbehoefte. Op deze pagina's vind je meer informatie over duurzame directe en indirecte investeringen in niet-beursgenoteerde bedrijven en organisaties.

Een tweede bedenking: in zogenaamde duurzame beleggingsfondsen vinden we ook ondernemingen met activiteiten die weinig te maken hebben met duurzaamheid. Olieontginning, auto-assemblage of het aanbieden van vliegtuigreizen kan men doen op een (min of meer) 'groene' manier. Maar fundamenteel gezien zijn en - blijven - het activiteiten die niet duurzaam zijn en op termijn moeten verminderen - of zelfs helemaal verdwijnen. Wie een heroriëntatie van de economie wil ondersteunen via een duurzaam spaar- en investeringsgedrag, is dus niet aan het juiste adres bij de meeste duurzame beleggingsfondsen.

Voorstanders van duurzaam beleggen verwijzen vooral naar de omvang van de bedrijven in de beleggingsfondsen. Indien men grote bedrijven kan stimuleren om aandacht te besteden aan duurzame bedrijfsvoering, kunnen ze een voorbeeldrol vervullen voor anderen. Bovendien is de impact van dit soort bedrijven vaak zo groot, dat zelfs een kleine wijziging van het beleid al grote positieve gevolgen kan hebben.

Voorstanders argumenteren dat duurzaam beleggen een positieve impact heeft op beursgenoteerde bedrijven. De rechtstreekse bevraging van bedrijven in het kader van de screening, kan de aandacht vestigen op topics waar het bedrijf voordien niet bij stilstond. Verder is duurzaamheid voor veel ondernemingen ook een imagokwestie. Het staat nu eenmaal goed om opgenomen te worden in ‘ethische’ beleggingsfondsen. Wanneer men uit de mand valt, kan men via extra inspanningen proberen om toch te voldoen aan de screening-vereisten. Een ander belangrijk argument voor beheerders van een duurzaam fonds is de mogelijkheid om aan actief aandeelhouderschap te doen – en dus te kunnen stemmen en kritische vragen stellen op de algemene vergaderingen van bedrijven. Op die manier kan men tegelijkertijd de waarde van de aandelen ondersteunen.

De vraag of je ‘duurzame ontwikkeling’ en ‘beleggen’ kan combineren in één formule, is niet eenduidig te beantwoorden. Het is vooral een kwestie van je eigen overtuiging, en wat je wilt dat er met jouw geld gebeurt. Kies je voor de ondersteuning van kleine initiatieven die veel kunnen betekenen voor een beperkt aantal mensen? Of wil je dat je geld bijdraagt tot veranderingen die in beperkte mate bijdragen tot duurzame ontwikkeling voor een groot aantal mensen? Meer informatie vind je hier.

De sector van het duurzaam sparen en beleggen hanteert een overvloed aan termen en uitdrukkingen die allemaal (min of meer) dezelfde lading dekken. Ethisch sparen en beleggen is hetzelfde als ‘duurzaam sparen en beleggen’. Een andere, veelvuldig gebruikte term is Maatschappelijk Verantwoord Investeren (in het Engels ook wel Social Responsible Investment). Volgens onderzoek en evaluatie van Netwerk Vlaanderen leggen de meeste beleggingsfondsen met duurzaamheidscriteria de lat veel te laag. De term 'duurzaam beleggen' kan dus misleidend zijn. Andere spaarproducten zijn dan weer écht duurzaam omdat ze geld in de juiste richting oriënteren.

Duurzame levensverzekeringen zijn beperkt liquide (= onmiddellijk opvraagbaar). Sommige delen van het geld kan je gemakkelijk opvragen, andere delen niet. De concrete mogelijkheden hangen af van het specifieke product dat je kiest. Raadpleeg daarom vooraf je financiële instelling.

Meestal is het slechts een kwestie van dagen voor je weer over je geld kan beschikken. Toch is een beleggingsfonds op dit vlak minder aantrekkelijk dan bijvoorbeeld een duurzame spaarrekening. Ten eerste moet je meestal uitstapkosten betalen. Indien je je geld bijvoorbeeld na een jaar opnieuw nodig hebt, kan dit een aanzienlijke extra kost betekenen. Let goed op wanneer je uit het beleggingsfonds stapt. Als het fonds de afgelopen periode slecht presteerde, is de kans groot dat je verlies maakt.

Aangezien je met je geld op een directe manier een project steunt, is het niet altijd even makkelijk om je geld snel terug te halen. Meestal zijn deze projecten afhankelijk van financiële steun van anderen, om zo hun werking uit te bouwen. De meeste aandelen zijn niet verhandelbaar en doorgaans kan men slechts tijdens een beperkte periode van het jaar uitstappen. Ook obligaties zijn meestal niet verhandelbaar, wat als gevolg dat men pas  over zijn geld kan beschikken op het einde van de looptijd van de obligatie. De concrete voorwaarden verschillen van initiatief tot initiatief. 

Het risico van een duurzame investering is verbonden met de organisatie waarin je belegt. Mocht deze organisatie in financiële problemen komen, dan bestaat de kans dat je (een gedeelte van) het geld niet meer terugziet.

Fondsen en verzekeringen investeren in aandelen op de beurs. Als deze slecht presteren, incasseert de klant het verlies. Ook bij een duurzaam beleggingsfonds of een duurzame levensverzekering draag je dus bij aan het beleggingsrisico.

Indien je wilt beleggen in een duurzaam fonds en zo weinig mogelijk risico wil lopen, hou je best rekening met volgende zaken:

  • Sommige fondsen bieden een kapitaalsgarantie, wat betekent dat men zich engageert om op de vervaldag van het fonds minimaal het ingelegde kapitaal terug te betalen. Opgelet: indien men dit engagement niet kan realiseren, draait de klant op voor het verlies.
  • Een ander belangrijk element is de risicoklasse van het fonds: deze varieert tussen nul (kleinste risico) en zeven (grootste risico).

Als algemene regel geldt tenslotte: hoe groter het percentage van aandelen in de portefeuille van het beleggingsfonds, hoe groter het risico dat je loopt.

Verschillende studies toonden aan dat het rendement van een duurzaam beleggingsfonds niet significant verschilt met dat van niet-duurzame fondsen. Indien we opbrengsten niet enkel financieel benaderen, maar ook rekening houden met de maatschappelijke meerwaarde, scoort het producten met duurzaamheidskenmerken natuurlijk beter dan doorsnee beleggingsfondsen.

Niet meer. Op dit moment is er geen enkele bank die een ethische variant van het pensioensparen aanbiedt. Ethisch pensioensparen kon vroeger via het First Pensioensparen van Ethias. Enkel klanten die vroeger intekenden voor deze formule, kunnen nog bijstorten.

Particuliere klanten kunnen geen duurzame zichtrekening openen bij de banken actief in België. Organisaties en bedrijven met sociale, ecologische of culturele doelstellingen kunnen bij Triodos Bank terecht voor een duurzame zichtrekening.

Nee, dat is een misvatting. Banken hanteren dezelfde rentepercentages voor duurzame spaarrekeningen als voor klassieke spaarrekeningen. Bovendien heb je zelfs nog een maatschappelijk voordeel: jouw geld wordt immers geïnvesteerd in mens- en milieuvriendelijke activiteiten.

Bestemming van mijn geld

Doorgaans maken banken niet bekend welke activiteiten ze financieren. Maar je kan er  van uitgaan dat banken in principe kunnen ingaan op elke geldvraag die zich wereldwijd voordoet, zowel van een gezin dat een huis wil bouwen als van een producent van clustermunitie - zolang men de bank kan garanderen dat ze de lening kan terugbetalen en de activiteit niet strikt illegaal is.

Het is dus lastig na te gaan waarin jouw spaargeld precies wordt geïnvesteerd. Banken verklaren dit als hun 'discretieplicht'.

Triodos Bank is op dat vlak een uitzondering. Triodos maakt bekend welke projecten kredieten ontvangen - en wat de precieze bestemming is van de centen. Triodos omzeilt de discretieplicht, omdat ze in hun kredietcontract opnemen dat ze de informatie publiek bekend mag maken. Op de website van Triodos vind je een digitale wereldkaart met gedetailleerde informatie over de gefinancierde initiatieven.

Beleggingsfondsen zijn verplicht om een (half)jaarverslag te publiceren met de namen van de bedrijven en instellingen waarin men belegt. Dit (half)jaarverslag kan je gratis verkrijgen bij de aanbieder van het product.

Ook aanbieders van duurzame levensverzekeringsproducten dienen een halfjaarverslag op te maken. Zij zijn echter niet wettelijk verplicht om de namen bekend te maken van de bedrijven en instellingen waarin men belegt. In de praktijk publiceren ze meestal wel de namen van de belangrijkste effecten in portefeuille.

Bij direct duurzaam investeren kies je uiteraard zelf het project en ben je dus goed op de hoogte wat er precies gefinancierd wordt met jouw geld.

Voor het indirect duurzaam investeren zijn er geen wettelijke verplichtingen om de gefinancierde projecten bekend te maken. De gespecialiseerde financiers geven meestal wel een overzicht van de verstrekte financieringen in hun jaarverslag. Als aandeelhouder kan je dit jaarverslag opvragen.

Over campagne en educatie

Ook jouw stem is van belang om druk uit te oefenen op beleidsmakers en het management van de bank, om zo de investeringen door banken duurzaam te maken. Wat kan je zelf doen? Veel hangt af van je positie binnen de bank, de interne organisatie en interne communicatiekanalen. Alvast een paar mogelijkheden: je kan informatie verspreiden onder je collega's, vragen stellen op een ondernemingsraad, bij de CSR-afdeling en het management.

FairFin ontwikkelde een handleiding voor vakbondsafgevaardigden en biedt advies aan individuele werknemers die iets willen ondernemen. Je kunt deze aanvragen via frank@fairfin.be

Wil je jouw omgeving informeren over schadelijke investeringen door banken? Wil je in je klas of school een les organiseren over duurzaam investeren?

Netwerk Vlaanderen biedt heel wat informatie en instrumenten om jezelf en anderen op de hoogte brengen:

  • De dossiers van Netwerk Vlaanderen analyseren de schadelijke investeringen van banken, bijvoorbeeld in clustermunitie of steenkoolcentrales.
  • Actuele informatie vind je op deze pagina, net als in het halfjaarlijkse magazine 'Anders omgaan met geld'.
  • Verder beschikt Netwerk Vlaanderen over educatief materiaal om boeiende lessen of presentaties te geven. Leerkrachten en jeugdwerkers vinden bijvoorbeeld inspiratie in het educatieve spel 'Kop of Munt'. Netwerk Vlaanderen heeft tenslotte ook enkele interessante films en dvd's in huis.
  • De medewerkers van Netwerk Vlaanderen geven ook presentaties over één van de thema's of campagnes van Netwerk Vlaanderen. Neem gerust contact op als je meer wil weten.

Alle dossiers, films, magazines en educatieve pakketten kan je bestellen via de webshop.

Over de organisatie

Dankzij het lobbywerk en de campagnes van FairFin werden al heel wat banken geconfronteerd met hun vernietigende investeringsbeleid. Maar er is nog veel werk aan de winkel! Ook jij kan helpen om FairFin vrijwillig te ondersteunen. Je kan bijvoorbeeld mee onderzoek voeren, artikels schrijven, meewerken aan campagnes en acties, of in de AV mee nadenken over de toekomst van de organisatie,... Op deze pagina kan je je voorkeur aanduiden en mailen naar FairFin.

Je kan ook steunen met een financiële gift of het openen van een duurzame spaarrekening ten voordele van FairFin.

Meer weten? Neem contact op via info@fairfin.be of via 02 201 07 70.

De inkomsten van FairFin in 2010:

  • Subsidie van de overheid: 57,3 %
  • Commissie van financiële instellingen: 28,6 %
  • Giften: 7,3 %
  • Opbrengsten uit werking: 4,4 %
  • Financiële opbrengsten: 2,3 %

Gedetailleerde informatie over de inkomsten en uitgaven van FairFin vind je in het jaarbericht.

Banken actief in België worden door FairFin beoordeeld volgens objectieve criteria (link naar de bankenranking). Elke onderzochte bank wordt op dezelfde manier geëvalueerd en het onderzoek wordt niet beïnvloed door de samenwerking van FairFin met bepaalde banken rond enkele specifieke bankproducten.

Aan het Krekelsparen en de duurzame spaarrekening van Triodos Bank is een solidariteitsaspect verbonden. Dat wil zeggen dat je (een deel van) je intrest kan afstaan aan FairFin of een ander goed doel. Ook de bank geeft een jaarlijkse bijdrage. De berekening van de toelage werd jaren terug contractueel vastgelegd en leidt niet tot belangenvermenging met FairFin. Dat was en is voor FairFin een essentiële voorwaarde in elke samenwerking met banken (Fortis, Ethias, Triodos,...).

FairFin zag het als haar historische taak om actief mee op zoek te gaan naar duurzame alternatieven voor de bankklant. Op die manier kwamen bankproducten tot stand in samenwerking met Triodos, Ethias en ASLK (later Fortis en BNP Paribas). FairFin ontwikkelde ook een systeem voor alternatieve financiering van nonprofit-organisaties (Netwerk Rentevrij).

FairFin ondersteunt enkele producten met duurzaamheidscriteria (Krekelsparen, duurzame spaarrekening van Triodos Bank,....), waarvan FairFin mee de criteria uitwerkte. Tegelijk trachten we de criteria te verbeteren en te verfijnen via een proces van opvolging en onderhandeling.

  • Het volledige overzicht van duurzame bankproducten vind je hier
  • Informatie over de duurzame spaarrekeningen in samenwerking met FairFin vind je hier